BRCA1/2
Patogene / vjerovatno patogene varijante (germinativne ili somatske); velike delecije
Odricanje odgovornosti. Sadržaj na ovoj stranici služi isključivo u edukativne svrhe i ne zamjenjuje pregled, dijagnozu, terapijsku preporuku ili razgovor s kvalificiranim zdravstvenim radnikom.
Klinička uloga
BRCA1/2 je istovremeno prediktivni biomarker (sintetička letalnost s PARP inhibitorima; osjetljivost na platinu) i biomarker nasljednog rizika (sindrom nasljednog karcinoma dojke i jajnika). Korist PARP inhibitora dokazana je u randomiziranim studijama faze 3: SOLO-1 (jajnik), OlympiAD i OlympiA (dojka), PROfound (prostata) i POLO (pankreas).
Germinativno vs. somatsko
Germinativna varijanta prisutna je u svim ćelijama tijela i može se naslijediti; dokazuje se testom krvi ili sline.
Somatska varijanta nastaje samo u tumoru. Tumorski NGS otkriva obje vrste, ali za potvrdu nasljednog porijekla potreban je germinativni test.
Kod karcinoma jajnika oko 15–20% bolesnica ima germinativnu, a dodatnih 5–7% somatsku BRCA varijantu.
BRCA i HRD
BRCA1/2 su ključni geni homologne rekombinacije. HRD testovi mjere „genomski ožiljak“ i mogu identificirati tumore s deficitom popravka i bez BRCA mutacije — posebno relevantno kod karcinoma jajnika.
Šta pacijent treba znati
Ako je promjena nasljedna, srodnici mogu imati povećan rizik i trebaju genetsko savjetovanje.
Nalaz može otvoriti mogućnost ciljane terapije; dostupnost i pokrivenost lijeka provjeravaju se zasebno.
Varijanta „neizvjesnog značaja“ (VUS) nije pozitivan nalaz i ne koristi se za odluke o liječenju.
Precizne alteracije
- Germinativne patogene varijante BRCA1
- Germinativne patogene varijante BRCA2
- Somatske patogene varijante BRCA1/2 (samo u tumoru)
- Velike delecije / duplikacije (zahtijevaju MLPA ili validiran CNV pristup)
- Reverzne mutacije (stečena rezistencija na PARP inhibitore / platinu)
Relevantni tumori, histologija i klinički kontekst
- Visokogradusni serozni / endometrioidni karcinom jajnika — održavanje nakon odgovora na platinu.
- Karcinom dojke (HER2-negativan) — gBRCA, adjuvantno (visoki rizik) i metastatski.
- Metastatski kastracijski rezistentni karcinom prostate (mCRPC) — nakon novog hormonskog lijeka.
- Metastatski adenokarcinom pankreasa — gBRCA, održavanje nakon platine.
Preporučeni uzorak i metode
Germinativno: krv (EDTA) ili slina. Somatsko: FFPE tumorsko tkivo uz adekvatnu celularnost (posebno za detekciju gubitka heterozigotnosti i HRD skora). Kod prostate je metastatsko tkivo često ograničeno; plazma ctDNA je opcija.
- Germinativni NGS panel uz MLPA ili validiranu CNV analizu
- Somatski (tumorski) NGS — otkriva germinativne i somatske varijante
- HRD test (genomski ožiljak / LOH) kod karcinoma jajnika kao dopuna BRCA statusu
- Plazma ctDNA NGS kod mCRPC-a kada tkivo nije dostupno
Značenje nalaza
Pozitivan nalaz
Pozitivan nalaz znači detekciju varijante klasificirane kao patogena ili vjerovatno patogena. Varijante neizvjesnog značaja (VUS) ne koriste se za kliničke odluke. Germinativni nalaz ima implikacije za skrining, preventivne mjere i kaskadno testiranje srodnika.
Negativan nalaz
Negativan nalaz ne isključuje deficit homologne rekombinacije drugim mehanizmima (npr. PALB2, RAD51C/D, hipermetilacija BRCA1 promotora). Tumorski NGS bez CNV analize može propustiti velike delecije; negativan tumorski test ne zamjenjuje germinativno testiranje kada postoji porodična anamneza.
Ograničenja
Analitička
- Velike delecije i preuređenja zahtijevaju MLPA ili validiranu CNV metodu.
- Tumorski NGS ne razlikuje pouzdano germinativno od somatskog porijekla bez uparenog normalnog uzorka.
- Klasifikacija varijanti (ACMG/AMP) može se mijenjati; VUS se periodično reklasificiraju.
- Klonalna hematopoeza može dati lažne nalaze u plazmi.
Klinička
- Indikacija za PARP inhibitor zavisi od tumora, stadija, linije, odgovora na platinu i (kod dojke) HER2/HR statusa.
- Reverzne mutacije mogu uzrokovati rezistenciju na PARP inhibitore i platinu.
- Germinativni nalaz zahtijeva genetsko savjetovanje pacijenta i porodice.
- Regulatorni status, dostupnost lijeka i refundacija su odvojena pitanja od kliničke primjenjivosti nalaza.
- Konačnu odluku donosi multidisciplinarni / molekularni tumor board uz uvid u cjelokupnu kliničku sliku.
ESCAT procjene po kontekstu
ESCAT tier vrijedi za tačnu kombinaciju alteracije, tumorskog konteksta, kliničke situacije i terapije — ne za gen u cjelini.
Patogene varijante BRCA1/2 (germinativne i somatske)
ESCAT I-A- Tumor / histologija
- Karcinom jajnika (visokogradusni)
- Stadij / klinički kontekst
- Održavanje nakon odgovora na platinu
- Terapija
- PARP inhibitori (klasa)
- Okvir
- ESMO ESCAT — osnovni okvir (2018) · provjereno 2026-10-16
BRCA1/2 u karcinomu jajnika navode se u ESMO okviru kao meta nivoa I-A (randomizirane studije, npr. SOLO-1).
Izvori: [1] [2] [3] [9]
Germinativne patogene varijante BRCA1/2
ESCAT I-A- Tumor / histologija
- Karcinom dojke, HER2-negativan
- Stadij / klinički kontekst
- Metastatski; adjuvantni kod visokog rizika
- Terapija
- PARP inhibitori (klasa)
- Okvir
- ESMO ESCAT — osnovni okvir (2018) · provjereno 2026-10-16
gBRCA1/2 u karcinomu dojke naveden je u ESCAT okviru kao meta nivoa I-A (OlympiAD; adjuvantno OlympiA).
Izvori: [1] [2] [3] [10] [11]
Patogene varijante BRCA1/2
ESCAT: nije klasificirano- Tumor / histologija
- Metastatski kastracijski rezistentni karcinom prostate
- Stadij / klinički kontekst
- Nakon novog hormonskog lijeka
- Terapija
- PARP inhibitori (klasa)
- Okvir
- ESMO ESCAT — osnovni okvir (2018) · provjereno 2026-10-16
Korist dokazana u randomiziranoj studiji PROfound; tačan ESCAT podnivo ovdje se ne navodi bez direktne provjere u tabeli izvora.
Izvori: [1] [2] [3] [12]
Germinativne patogene varijante BRCA1/2
ESCAT: nije klasificirano- Tumor / histologija
- Metastatski adenokarcinom pankreasa
- Stadij / klinički kontekst
- Održavanje nakon platinske hemoterapije
- Terapija
- PARP inhibitori (klasa)
- Okvir
- ESMO ESCAT — osnovni okvir (2018) · provjereno 2026-10-16
Korist u preživljavanju bez progresije pokazana u studiji POLO; tačan ESCAT podnivo ovdje se ne navodi bez direktne provjere.
Izvori: [1] [2] [3] [13]
Terapijski status
PARP inhibitori (olaparib, niraparib, rukaparib, talazoparib) imaju odobrenja FDA/EMA u definiranim indikacijama kod karcinoma jajnika, dojke, prostate i pankreasa, zavisno od BRCA/HRD statusa. Ova stranica ne navodi lijek kao preporuku niti potvrdu dostupnosti ili refundacije u BiH.
Odobreno
Regulatorna odluka nadležne agencije za konkretan lijek i indikaciju.
Preporučeno smjernicama
Stav stručnih smjernica — nije isto što i odobrenje.
Dostupno
Test ili lijek se praktično može dobiti u datoj ustanovi/zemlji.
Refundirano
Trošak pokriva sistem zdravstvenog osiguranja.
Regulatorni status
FDA je odobrila PARP inhibitore uz germinativne (krv) i tumorske (tkivo, plazma) companion dijagnostike za BRCA1/2 i HRD. Tačan par lijek–test, indikacija i tip uzorka (tkivo ili plazma) provjeravaju se na FDA listi odobrenih companion dijagnostika i u biblioteci „Companion dijagnostika“ na ovom portalu.
Izvori: [4]
Odobrenje lijeka (EMA) i status IVD testa prema Uredbi (EU) 2017/746 (IVDR) su odvojeni regulatorni putevi; odobrenje lijeka ne podrazumijeva dostupnost IVDR-usklađenog testa u datoj zemlji.
Izvori: [5] [6]
1) Registracija lijeka u ALMBiH; 2) laboratorijska validacija konkretnog testa; 3) klinička dostupnost testiranja i terapije u ustanovi; 4) refundacija (esencijalne i bolničke liste). Ova stranica ne tvrdi da je bilo koji lijek registriran ili refundiran u BiH bez provjere u izvoru.
Izvori: [7] [8]
FDA odobrena companion dijagnostika
Parovi lijek–test iz FDA liste odobrenih companion dijagnostičkih uređaja koji se odnose na ovaj biomarker (28 unosa).
| Gen | Alteracija | Tip tumora | Lijek | Odobreni test | Uzorak | Platforma |
|---|---|---|---|---|---|---|
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Olaparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Olaparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Rucaparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Rucaparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom dojke | Talazoparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom dojke | Talazoparib | BRACAnalysis CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | Puna krv | PCR i Sangerovo sekvenciranje |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Rucaparib | FoundationFocus CDxBRCA AssayFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Rucaparib | FoundationFocus CDxBRCA AssayFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Olaparib | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Olaparib | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | FoundationOne CDxFoundation Medicine, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Rucaparib | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Rucaparib | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | FoundationOne Liquid CDxFoundation Medicine, Inc. | cfDNA iz plazme | NGS |
| BRCA1 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Olaparib | Myriad myChoice CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
| BRCA2 | Onkogene mutacije | Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom | Olaparib | Myriad myChoice CDxMyriad Genetic Laboratories, Inc. | FFPE tkivo | NGS |
- BRCA1PCR i Sangerovo sekvenciranje
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA2PCR i Sangerovo sekvenciranje
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA1PCR i Sangerovo sekvenciranje
Rucaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA2PCR i Sangerovo sekvenciranje
Rucaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA1PCR i Sangerovo sekvenciranje
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA2PCR i Sangerovo sekvenciranje
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA1PCR i Sangerovo sekvenciranje
Talazoparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA2PCR i Sangerovo sekvenciranje
Talazoparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Odobreni test:
- BRACAnalysis CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- Puna krv
- BRCA1NGS
Rucaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- FoundationFocus CDxBRCA Assay — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA2NGS
Rucaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- FoundationFocus CDxBRCA Assay — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA1NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA2NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA1NGS
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA2NGS
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA1NGS
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA2NGS
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA1NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA2NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA1NGS
Rucaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA2NGS
Rucaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA1NGS
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA2NGS
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA1NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA2NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA2NGS
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA1NGS
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Odobreni test:
- FoundationOne Liquid CDx — Foundation Medicine, Inc.
- Uzorak:
- cfDNA iz plazme
- BRCA1NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- Myriad myChoice CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
- BRCA2NGS
Olaparib
- Alteracija:
- Onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom jajnika, jajovoda i primarni peritonealni serozni karcinom
- Odobreni test:
- Myriad myChoice CDx — Myriad Genetic Laboratories, Inc.
- Uzorak:
- FFPE tkivo
Lista se odnosi na testove odobrene za tržište SAD (FDA — List of Cleared or Approved Companion Diagnostic Devices) i navodi se informativno. Odobrenje u SAD ne znači da je test ili lijek registriran, validiran, klinički dostupan ili refundiran u Bosni i Hercegovini — to su odvojena pitanja. Lista ne mijenja ESCAT klasifikaciju: ESCAT se ne izvodi iz regulatornog odobrenja. Provjereno: 2026-08-02.
Nivoi terapijskih dokaza
Asocijacije biomarker–lijek za ovaj gen, rangirane po nivou dokaza (57). Ovi nivoi dokaza nisu isto što i ESCAT tierovi i ne izvode se jedan iz drugog.
Nivoi terapijskih dokaza
- Nivo 1Biomarker koji FDA priznaje kao prediktivni za odgovor na odobreni lijek u toj indikaciji.
- Nivo 2Biomarker koji se u stručnim smjernicama navodi kao prediktivni za odgovor na lijek u toj indikaciji.
- Nivo 3Klinički dokazi podržavaju biomarker kao prediktivni — lijek je u ispitivanju ili je dokaz iz druge indikacije.
- Nivo 4Biološki (pretklinički) dokazi podržavaju biomarker kao prediktivni.
| Nivo | Gen | Alteracije | Tip tumora | Lijek | Porijeklo |
|---|---|---|---|---|---|
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom dojke | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom dojke | Talazoparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Niraparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Olaparib + Bevacizumab | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Rucaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom prostate | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom prostate | Rucaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | patogene varijante | Karcinom prostate | Talazoparib + Enzalutamide | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom dojke | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom dojke | Talazoparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda | Niraparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda | Olaparib + Bevacizumab | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda | Rucaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom prostate | Olaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom prostate | Rucaparib | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA2 | patogene varijante | Karcinom prostate | Talazoparib + Enzalutamide | Germinativno |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Niraparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Olaparib + Bevacizumab | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Talazoparib + Enzalutamide | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Niraparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Olaparib + Bevacizumab | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Olaparib + Abiraterone + Prednisone | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 1 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom prostate | Talazoparib + Enzalutamide | Somatsko |
| Nivo 2 | BRCA1 | patogene varijante | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Rucaparib | Germinativno |
| Nivo 2 | BRCA1 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod | Niraparib + Bevacizumab | Germinativno |
| Nivo 2 | BRCA2 | patogene varijante | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Rucaparib | Germinativno |
| Nivo 2 | BRCA2 | patogene varijante | Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda | Niraparib + Bevacizumab | Germinativno |
| Nivo 2 | BRCA1 | onkogene mutacije | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 2 | BRCA2 | onkogene mutacije | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 2 | BRCA2 | onkogene mutacije | Sarkom maternice | Niraparib | Somatsko |
| Nivo 2 | BRCA2 | onkogene mutacije | Sarkom maternice | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 2 | BRCA2 | onkogene mutacije | Sarkom maternice | Rucaparib | Somatsko |
| Nivo 3 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom dojke | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 3 | BRCA1 | onkogene mutacije | Karcinom dojke | Talazoparib | Somatsko |
| Nivo 3 | BRCA1 | onkogene mutacije | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 3 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom dojke | Olaparib | Somatsko |
| Nivo 3 | BRCA2 | onkogene mutacije | Karcinom dojke | Talazoparib | Somatsko |
| Nivo 3 | BRCA2 | onkogene mutacije | Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa | Olaparib | Somatsko |
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Talazoparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Niraparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Olaparib + Bevacizumab
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Rucaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Rucaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Germinativno
Talazoparib + Enzalutamide
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Talazoparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Niraparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Olaparib + Bevacizumab
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Rucaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Olaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Rucaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Germinativno
Talazoparib + Enzalutamide
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Niraparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Olaparib + Bevacizumab
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA1Somatsko
Talazoparib + Enzalutamide
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Niraparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Olaparib + Bevacizumab
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Niraparib + Abiraterone Acetate + Prednisone
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Olaparib + Abiraterone + Prednisone
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 1BRCA2Somatsko
Talazoparib + Enzalutamide
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom prostate
- Nivo 2BRCA1Germinativno
Rucaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 2BRCA1Germinativno
Niraparib + Bevacizumab
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Jajnik/jajovod
- Nivo 2BRCA2Germinativno
Rucaparib
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 2BRCA2Germinativno
Niraparib + Bevacizumab
- Alteracije:
- patogene varijante
- Tip tumora:
- Serozni karcinom peritoneuma, Karcinom jajnika, Karcinom jajnika/jajovoda
- Nivo 2BRCA1Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 2BRCA2Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 2BRCA2Somatsko
Niraparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Sarkom maternice
- Nivo 2BRCA2Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Sarkom maternice
- Nivo 2BRCA2Somatsko
Rucaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Sarkom maternice
- Nivo 3BRCA1Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 3BRCA1Somatsko
Talazoparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 3BRCA1Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
- Nivo 3BRCA2Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 3BRCA2Somatsko
Talazoparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Karcinom dojke
- Nivo 3BRCA2Somatsko
Olaparib
- Alteracije:
- onkogene mutacije
- Tip tumora:
- Adenokarcinom pankreasa, Acinarnocelularni karcinom pankreasa
Asocijacije biomarker–lijek navode se informativno, u obrazovne svrhe. Nivo dokaza odnosi se prvenstveno na regulatorni i smjernički kontekst SAD — ne znači da je lijek registriran, dostupan ili refundiran u Bosni i Hercegovini. Ovi nivoi dokaza nisu isto što i ESCAT tierovi i ne izvodimo jedan iz drugog. Lista ne predstavlja terapijsku preporuku. Provjereno: 2026-08-02.
Gen u panelima i bazama
Kako je ovaj gen klasificiran u listi kancerogenih gena i na kojim se genomskim panelima nalazi. Podatak je informativan i ne govori o kliničkoj primjenjivosti kod pojedinog pacijenta.
- BRCA1Tumor-supresorski gen7/7 izvoraMSK-IMPACTMSK-HEMEFoundationOneFoundationOne HemeVogelsteinCOSMIC CGC v99
- BRCA2Tumor-supresorski gen7/7 izvoraMSK-IMPACTMSK-HEMEFoundationOneFoundationOne HemeVogelsteinCOSMIC CGC v99
Provjereno: 2026-08-02. Kompletna lista gena →
Smjernice
- ESMO preporuke za NGS (2024) uključuju BRCA1/2 testiranje kod uznapredovalog karcinoma jajnika, prostate, dojke i pankreasa.
- Germinativno testiranje i genetsko savjetovanje preporučuju se prema kriterijima za nasljedne sindrome i indikacijama za PARP inhibitore.
- Nacionalne i institucionalne smjernice u BiH provjeravaju se zasebno.
Reference
- ESMO Scale for Clinical Actionability of Molecular Targets (ESCAT), zvanična stranica ESMO-a. izvor
- Mateo J, et al. A framework to rank genomic alterations as targets for cancer precision medicine: the ESMO Scale for Clinical Actionability of molecular Targets (ESCAT). Ann Oncol. 2018;29:1895–1902. izvor
- Mosele MF, et al. Recommendations for the use of next-generation sequencing (NGS) for patients with advanced cancer in 2024: a report from the ESMO Precision Medicine Working Group. Ann Oncol. 2024;35:588–606. Corrigendum: doi:10.1016/j.annonc.2024.11.010 izvor
- U.S. Food and Drug Administration. List of Cleared or Approved Companion Diagnostic Devices (In Vitro and Imaging Tools). izvor
- European Medicines Agency. Personalised medicine in oncology (pregled regulatornog okvira). izvor
- Europska komisija. Medical devices and in vitro diagnostics (Uredba (EU) 2017/746 — IVDR). izvor
- Agencija za lijekove i medicinska sredstva BiH. Registar lijekova 2026 (PDF). izvor
- Agencija za lijekove i medicinska sredstva BiH. Spisak lijekova (online pretraga). izvor
- Moore K, et al. Maintenance Olaparib in Patients with Newly Diagnosed Advanced Ovarian Cancer. N Engl J Med. 2018;379:2495–2505. izvor
- Robson M, et al. Olaparib for Metastatic Breast Cancer in Patients with a Germline BRCA Mutation. N Engl J Med. 2017;377:523–533. izvor
- Tutt ANJ, et al. Adjuvant Olaparib for Patients with BRCA1- or BRCA2-Mutated Breast Cancer. N Engl J Med. 2021;384:2394–2405. izvor
- de Bono J, et al. Olaparib for Metastatic Castration-Resistant Prostate Cancer. N Engl J Med. 2020;382:2091–2102. izvor
- Golan T, et al. Maintenance Olaparib for Germline BRCA-Mutated Metastatic Pancreatic Cancer. N Engl J Med. 2019;381:317–327. izvor
Šta je ESCAT?
ESCAT (ESMO Scale for Clinical Actionability of molecular Targets) rangira koliko je neka molekularna meta klinički primjenjiva. Tier se ne dodjeljuje genu, nego tačnoj kombinaciji: alteracija + tumor/histologija + stadij ili klinički kontekst + terapija.
Okvir: ESMO ESCAT — osnovni okvir (2018). Izvori: ESMO ESCAT stranica; Mateo J et al. Ann Oncol. 2018;29:1895–1902; Mosele MF et al. Ann Oncol. 2024;35:588–606.